Конституцияның 30-бабы: отбасы құндылықтары мен ата-ана жауапкершілігінің құқықтық негізі
Отбасы – қоғам тұрақтылығы мен ұрпақ сабақтастығының негізі
Отбасы – қоғамның тұрақтылығы мен ұрпақ сабақтастығын қамтамасыз ететін маңызды әлеуметтік институт. Отбасы мүшелерінің құқықтарын қорғау, ата-аналардың жауапкершілігін арттыру және балалардың қауіпсіз әрі қолайлы ортада тәрбиеленуіне жағдай жасау – мемлекеттің әлеуметтік саясатының маңызды бағыттарының бірі.
Бұл қағидаттар Қазақстан Республикасының Конституциясында бекітілген. Негізгі Заңның 30-бабында неке және отбасы, ана, әке мен бала мемлекеттің қорғауында екені айқын көрсетілген.
Конституциялық норма отбасы институтын қорғаумен қатар, оның мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін де нақтылайды. Атап айтқанда, балаға қамқорлық жасау және оны тәрбиелеу – ата-ананың табиғи құқығы әрі міндеті. Сонымен бірге кәмелетке толған еңбекке қабілетті балалар еңбекке жарамсыз ата-аналарына қамқорлық жасауға міндетті.
Бұл талаптар отбасы ішіндегі өзара жауапкершіліктің құқықтық негізін қалыптастырады. Яғни Конституция отбасы мүшелерінің құқықтарын қорғаумен қатар, олардың бір-біріне деген жауапкершілігін де бекітеді.
Отбасы қатынастарындағы маңызды қағидаттардың бірі – ерлі-зайыптылардың тең құқықтары мен тең міндеттері. Отбасылық мәселелерді өзара келісім негізінде шешу, бала тәрбиесіне ортақ жауапкершілікпен қарау отбасының берік әрі тұрақты болуына ықпал етеді.
Конституцияда бекітілген нормалардың мәні тек құқықтық талаптармен шектелмейді. Отбасындағы өзара құрмет, ата-ананың бала алдындағы жауапкершілігі, балалардың ата-анасына қамқорлығы және отбасы мүшелерінің бір-бірін қолдауы – қоғамдағы тұрақты әлеуметтік қарым-қатынастың маңызды негіздері.
Осы тұрғыдан алғанда, Конституцияның 30-бабы отбасы институтын қорғаудың маңызды құқықтық кепілі болып табылады. Ал отбасының тұрақтылығы, ата-ана жауапкершілігі және баланың құқықтарын сақтау – қоғамның әлеуметтік әл-ауқаты мен болашақ ұрпақтың дамуына тікелей әсер ететін факторлар.
Конституция отбасыға мемлекет тарапынан берілетін қорғаудың құқықтық негізін айқындаса, оның күнделікті өмірдегі жүзеге асуы әр отбасы мүшесінің өз құқықтары мен міндеттерін жауапкершілікпен орындауынан басталады.
