Экологиялық қауіпсіздік – басты назарда: Шығыс Қазақстанда қоршаған ортаны қорғаудың жаңа басымдықтары айқындалды

Жиынға министрлік өкілдері, облыс әкімдігі, салалық мемлекеттік органдардың басшылары, экологтар және ірі өнеркәсіп кәсіпорындарының өкілдері қатысты. Кеңес барысында атмосфералық ауаның сапасын жақсарту, өндірістік шығарындыларды азайту, қатты тұрмыстық қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру, елді мекендер мен туристік аймақтарда тазарту құрылыстарын салу және заманауи экологиялық инфрақұрылымды дамыту мәселелері қаралды.

Шығыс Қазақстан облыстық экология департаментінің басшысы Асет Сүлейменовтің айтуынша, өңірдегі экологиялық жағдай тұрақты бақылауда. Жүргізіліп жатқан табиғатты қорғау шаралары өз нәтижесін бере бастады.

Өткен жылғы зерттеулердің қорытындысына сәйкес, Өскемен қаласындағы атмосфералық ауаның ластануына ең үлкен әсер ететін фактор – автокөлік. Жалпы зиянды шығарындылардың 56,7 пайызы осы көлік құралдарының үлесіне тиесілі. Өнеркәсіп кәсіпорындары 34,4 пайыз шығарындыларды қалыптастырса, жеке сектордағы пешпен жылыту үлесі 8,9 пайызды құрайды.

Мамандардың айтуынша, ірі қалаларда автокөлік санының артуы ауа сапасына әсер ететін негізгі себептердің бірі болып отыр. Осыған байланысты қоғамдық көлікті жаңғырту, экологиялық таза көлік түрлерін көбейту және жол инфрақұрылымын жетілдіру бағытындағы жұмыстарды жалғастыру маңызды.

Сонымен қатар өңірдегі өнеркәсіп кәсіпорындары да қоршаған ортаға түсетін жүктемені азайту бойынша табиғатты қорғау бағдарламаларын жүзеге асыруда.

Соңғы бес жылда өндірістерді кезең-кезеңімен жаңғырту, жаңа тазарту технологияларын енгізу және экологиялық іс-шараларды орындау нәтижесінде атмосфераға таралатын өндірістік шығарындылар көлемі 8 пайыздан астамға қысқарған.

Кеңеске қатысушылар бұл бағыттағы жұмыстардың алдағы уақытта да жалғасатынын атап өтті.

Экологиялық бақылауды цифрландыру мәселесіне де ерекше назар аударылды.

Қазіргі таңда облыстағы ірі кәсіпорындарда 15 автоматтандырылған экологиялық мониторинг жүйесі жұмыс істейді. Бұл жүйелер атмосфераға таралатын шығарындылар көлемін тәулік бойы бақылап, деректерді нақты уақыт режимінде бақылаушы органдарға жіберуге мүмкіндік береді.

Дегенмен мұндай кешендер әзірге «Шығыс Жылу» АҚ-ның №2 қазандығында және «Востокмашзавод» АҚ өндірістік алаңында орнатылмаған. Сондықтан алдағы кезеңде бұл кәсіпорындарды да автоматтандырылған бақылау жүйелерімен жабдықтау жоспарланып отыр.

Мамандардың пікірінше, цифрлық мониторинг экологиялық бақылаудың ашықтығын арттырып, табиғат пайдаланушылардың жауапкершілігін күшейтуге ықпал етеді.

Кеңес барысында өңірдің алдағы экологиялық саясатының негізгі басым бағыттары белгіленді.

Олардың қатарында жылу-энергетика нысандарын жаңғырту, атмосфераға таралатын шығарындыларды одан әрі азайту, елді мекендер мен туристік аймақтарда жаңа тазарту құрылыстарын салу, сондай-ақ қатты тұрмыстық қалдықтарды басқарудың тиімді жүйесін қалыптастыру мәселелері бар.

Жиында туризм саласындағы экологиялық инфрақұрылымды дамытуға ерекше көңіл бөлінді.

Соңғы жылдары Шығыс Қазақстан еліміздегі ең танымал туристік өңірлердің біріне айналып келеді. Катонқарағай, Марқакөл, Күршім және басқа да табиғаты көркем аймақтарға келетін туристер саны жыл сайын артып отыр.

Алайда көптеген туристік нысандарда ағынды суларды тазарту және су бұру жүйелері жеткілікті деңгейде дамымаған.

Мамандардың пікірінше, бұл мәселені шешу табиғатқа түсетін салмақты азайтып қана қоймай, туризмнің тұрақты дамуына мүмкіндік береді.

Осыған байланысты облыстық туризм басқармасы Экология министрлігіне туристік нысандарда заманауи жергілікті тазарту құрылғыларын орнатуға арналған жеңілдетілген несие тетігін әзірлеуді ұсынды.

Тағы бір маңызды мәселе – қатты тұрмыстық қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру.

Қазіргі уақытта Катонқарағай, Күршім, Марқакөл аудандары мен Самар ауданындағы туристер көп шоғырланатын аумақтарда қалдықтарды қабылдайтын және өңдейтін заманауи полигондар жеткіліксіз.

Сондықтан бұл өңірлерде қоқысты жинау, сұрыптау, қайта өңдеу және қауіпсіз кәдеге жарату жүйесін құру қажеттігі туындап отыр.

Қазақстан Республикасының Экология және табиғи ресурстар министрі Ерлан Нысанбаев министрлік бұл бағыттағы пилоттық жобаларды қолдауға дайын екенін мәлімдеді.

Оның айтуынша, алғашқы жоба Катонқарағай ауданында жүзеге асырылады.

Мұнда тұрмыстық қалдықтарды бөлек жинау, сұрыптау, қайта өңдеу және қауіпсіз жоюдың кешенді жүйесі енгізіледі.

Министрдің айтуынша, осындай жоба бүгінде Алматы облысында сәтті іске асырылып жатыр. Жинақталған тәжірибе негізінде бұл модель Шығыс Қазақстанда да кезең-кезеңімен енгізілетін болады.

Экологиялық жобаларды қаржыландыру мақсатында министрлік жеңілдетілген несие беру тетігін де ұсынды.

Атап айтқанда, жобаларды іске асыру үшін жылдық 3 пайыздық мөлшерлемемен 15 жылға дейін, алғашқы екі жылы жеңілдік кезеңі қарастырылған несие беру жоспарлануда. Бұл коммуналдық кәсіпорындар мен инвесторлардың қаржылық жүктемесін азайтып, жаңа инфрақұрылымдық жобаларды іске асыруға мүмкіндік береді.

Шығыс Қазақстан облысының әкімі Нұрымбет Сақтағанов экологиялық қауіпсіздік мәселелері өңірдің тұрақты дамуы мен халықтың өмір сүру сапасына тікелей әсер ететінін атап өтті.

– Табиғатты қорғау – баршамызға ортақ міндет. Біз қоршаған ортаны сақтап қана қоймай, экологиялық инфрақұрылымды дамытып, заманауи технологияларды енгізуіміз қажет. Бұл бағытта ірі өнеркәсіп кәсіпорындарының жауапкершілігі ерекше маңызды. Тек бірлескен күш-жігердің арқасында ғана Шығыс Қазақстанның бірегей табиғатын сақтап, тұрғындардың өмір сапасын жақсарта аламыз, – деді облыс әкімі.

Кеңес қорытындысында тараптар экологиялық жобаларды бірлесіп жүзеге асыруға дайын екендерін жеткізді.

Өнеркәсіпті жаңғырту, цифрлық экологиялық мониторингті кеңейту, қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру, тазарту құрылыстарын салу және туристік аймақтарда экологиялық инфрақұрылымды дамыту бойынша қабылданатын кешенді шаралар Шығыс Қазақстандағы қоршаған ортаның жай-күйін жақсартып, өңірдің табиғи байлығын сақтауға, тұрғындардың өмір сапасын арттыруға және туризмнің тұрақты дамуына жаңа мүмкіндік береді.