Пластиктен студенттік ойынға дейін: ВКТУ-да қалдықтарға екінші өмір берілуде
Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университетінде қалдықтар оқу процесінің бір бөлігіне айналып келеді. Кампус аумағында жиналған пластикалық бөтелкелер жай ғана сұрыпталмайды. Олар ұсақталып, қайта өңделіп, 3D басып шығаруға арналған материалға айналады. Ал алынған шикізаттан студенттер түрлі бұйымдар мен білім беру жобаларын әзірлейді.
Сол жобалардың бірі — қалдықтарды бөлек жинауға арналған SoRRRtify үстел ойыны. Оның карточкалары университет қабырғасында жиналған ПЭТ қалдықтарынан өндірілген 3D-филаменттен жасалған қайталама пластиктен дайындалған.
Яғни мұнда тұйық цикл қалыптасады: пайдаланылған пластикалық бөтелке экобоксқа түседі, кейін сұрыпталып, қайта өңделеді, филаментке айналады және соңында дайын бұйым ретінде қолданылады. Студенттер бұл процесті тек теория жүзінде оқып қана қоймай, іс жүзінде өз қолдарымен көре алады.
Сұрыптаудан қайта өңдеуге дейін
ВКТУ-дағы экологиялық бастамалар Green Campus жобасы аясында біріктірілген. Оның мақсаты дәстүрлі экологиялық акциялармен ғана шектелмейді. Университетте студенттерге қайталама шикізатты жинап қана қоймай, оның кейінгі тағдырын түсінуге мүмкіндік беретін инфрақұрылым қалыптасып келеді.
Кампус аумағында қағаз бен пластикті бөлек жинау жүйесі ұйымдастырылған. Экологиялық акциялар, білім беру іс-шаралары және студенттерге арналған түрлі белсенділіктер өткізіледі. Бұл жұмыстарға факультеттер мен экоклубтар тартылып, жарыс және ойын элементтері қолданылады.
«Экологиялық мәдениетті қалыптастыру философиямыз “теориядан әрекетке” қағидатына негізделеді», — дейді Green Campus жобасының жетекшісі Ольга Петрова.
Бұл жұмыста тәжірибелік бағытқа ерекше мән беріледі. Студенттерге қалдықтарды дұрыс сұрыптау, әртүрлі материалдарды не үшін бөлек жинау керектігі және жиналған шикізатты кейін қалай пайдалануға болатыны түсіндіріледі.
Сонымен қатар университетте материалдың толық жолын көрсетуге тырысады. Студенттер қажетті жабдықпен танысып, қайта өңдеу процесіне қатысып, қалдықтың біртіндеп жаңа өнімге қалай айналатынын көре алады.
ReStart жобасы арқылы келген жабдық
Бұл жүйенің дамуына ВКТУ-дың ReStart экологиялық жобасына қатысуы да ықпал етті. 2024 жылы университет аталған жобада екінші орын алып, сыйлық ретінде полимерлерді ұсақтауға арналған шредер алды.
Бүгінде бұл жабдық жобалық жұмыстарда және зертханалық практикаларда қолданылады. Оның көмегімен пластик кейінгі қайта өңдеуге дайындалады.
Университет үшін бұл жай ғана қосымша жабдық емес. Енді жиналған қайталама шикізатты оқу процесінде тікелей пайдалануға және студенттерге қалдықтарды қайта өңдеудің технологиялық тізбегін көрнекі түрде көрсетуге мүмкіндік бар.
Recycling inside жобасы аясында ВКТУ-да әртүрлі қалдық түрлерімен жұмыс істеудің жүйелі тәсілі қалыптасып келеді. Қайта өңделген пластиктен қалыптар жасалып, олар кейін басқа жобаларда пайдаланылады.
Макулатурамен жұмыс істеу бағыты да бар. Ұсақталған қағаз массасынан арнайы қалыптардың көмегімен көшет отырғызуға арналған стақандар дайындалады. Олар университет кампусын көгалдандыру кезінде пайдаланылады.
Тағы бір бағыт — пластикалық бөтелкелерді 3D басып шығаруға арналған филаментке айналдыру.
Қайталама шикізат дайын өнімге айналғанда
Осындай инфрақұрылымның болуы студенттерге экологиялық акциялардан өз өнімдерін жасауға көшуге мүмкіндік берді.
SoRRRtify жобасы — соның бір мысалы. Ойынды жасау үшін университет аумағында жиналған ПЭТ қалдықтарынан алынған қайталама материал пайдаланылған.
Ойынның өзі қалдықтарды сұрыптау тақырыбына арналған және бөлек жинау қағидаларын ойын түрінде түсіндіруге мүмкіндік береді. Алайда оның ерекшелігі мазмұнымен ғана шектелмейді. Маңыздысы — оны жасау тәсілі. Карточкаларға арналған материал университеттің өз инфрақұрылымы арқылы қайта өңдеуден өтеді.
Осылайша студент пластикалық бөтелкенің жиналуынан бастап дайын бұйымның пайда болуына дейінгі толық процесті көре алады.
Green Campus жобасы мен тұрақты даму офисінің командасы осындай тәсіл экологиялық әдеттерді саналы түрде қалыптастыруға мүмкіндік беретінін атап өтеді.
«Сұрыптауды студенттер үшін бір реттік акция емес, күнделікті әдетке қалай айналдыруға болады? Біз барлық процесті тәжірибе жүзінде көрсетуге тырысамыз: студент жиналған пластиктің әрі қарай шынымен пайдаланылатынын көреді, жабдықпен танысады, қайта өңдеуге қатысады және өз еңбегінің нәтижесін көре алады», — дейді жоба командасы.
SoRRRtify ойынына авторлық куәлік алынған. Алдағы уақытта әзірлеушілер жобаны дамытып, ойынды университеттің ресми мерчі ретінде шығаруды қарастыруды жоспарлап отыр.
Тоғыз экоклуб және студенттердің өз жобалары
Қазір ВКТУ-да тоғыз экоклуб жұмыс істейді. Әрқайсысы университеттің бір мектебінің жанынан құрылған. Бұл студенттерге дайын іс-шараларға қатысып қана қоймай, өз идеяларын ұсынуға мүмкіндік беретін алаңға айналып отыр.
Мұнда экологиялық акциялар ұйымдастырылып, білім беру іс-шаралары өткізіледі және тұрақты даму бағытындағы жобалар әзірленеді.
Студенттердің бастамаларын жүзеге асыруға Fablab зертханасы да мүмкіндік береді. Мұнда идеяны прототипке айналдырып, конструкция әзірлеуге, оның жекелеген элементтерін жасап көруге және дайын шешімнің жұмысын тексеруге болады.
Жобалардың бағытына қарай студенттер қоршаған ортаны мониторингтеуге, материалдарды қайта өңдеуге, ресурстарды қайта пайдалануға және басқа да технологиялық міндеттерді шешуге бағытталған жобалар әзірлей алады.
Осылайша экологиялық белсенділіктің өзі де біртіндеп өзгеріп келеді. Егер бұрын студент қайталама шикізат жинау акциясына немесе сенбілікке қатысумен шектелсе, қазір оның идеядан бастап материал жинауға, өнім әзірлеуге және оны жасауға дейінгі толық процестен өтуге мүмкіндігі бар.
Экология — инженерлік білімнің бір бөлігі
Техникалық университет үшін мұндай тәжірибенің маңызы экологиялық мәселелермен ғана шектелмейді. Қайталама шикізатпен жұмыс істеу студенттерге алған білімдерін тәжірибеде қолдануға және болашақ инженерлерге қажетті дағдыларды дамытуға мүмкіндік береді.
Олардың қатарында жобалау, жабдықпен жұмыс істеу, прототип жасау, командада жұмыс істеу, шешім іздеу және алынған нәтижені бағалау дағдылары бар.
Осылайша экологиялық тақырып инженерлік білімнің бір бөлігіне айналады. Студент қалдықтарды азайтудың маңызын біліп қана қоймай, материалмен тікелей жұмыс істеп, оны қайта пайдаланудың технологиялық процесін көре алады.
ВКТУ-дағы пластикалық бөтелкелердің тарихы қарапайым тұрмыстық қалдықтың оқу жобасына арналған бастапқы материалға айнала алатынын көрсетеді. Алдымен — экобокс пен сұрыптау, кейін — ұсақтау және қайта өңдеу, одан соң — 3D басып шығаруға арналған филамент және соңында дайын өнім.
Студенттер үшін бұл — бір мезетте тәжірибелік білім алу және өз идеяларын сынап көру мүмкіндігі. Ал университет үшін — экологиялық жауапкершілікті, заманауи технологияларды және инженерлік білімді бір оқу кеңістігінде тоғыстырудың тиімді жолы.
