Қазақстан Конституциясында адам құқықтары мен бостандықтарына кепілдік берілген
Қазақстан Республикасының Конституциясында адамның негізгі құқықтары, бостандықтары мен міндеттері айқындалған. Ата Заңның 12–41-баптары азаматтардың құқықтық мәртебесін, қоғамдағы міндеттерін және мемлекет алдындағы жауапкершілігін белгілейді.
Конституцияның 12–16-баптарына сәйкес, әр адам өз құқықтарын сот арқылы қорғауға, заң көмегін алуға құқылы. Сонымен қатар азаматтардың теңдігіне кепілдік беріліп, ұлтына, тіліне, жынысына, дініне немесе әлеуметтік жағдайына байланысты кемсітуге тыйым салынады. Қазақстан азаматтығы заңмен реттеледі, ал мемлекет өз азаматтарын ел аумағынан тыс жерде де қорғауға міндетті.
17–21-баптарда адамның өмір сүру құқығы, жеке басының бостандығы, ар-намысы мен қадір-қасиетін қорғау, жеке өмір мен дербес деректердің құпиялылығы қарастырылған. Ешкімді азаптауға, зорлық-зомбылық көрсетуге немесе заңсыз ұстауға болмайды. Сондай-ақ адамның кінәсі сот үкімімен дәлелденгенге дейін ол кінәсіз деп есептеледі.
22–26-баптар әр адамның ана тілін, мәдениетін, ар-ожданын, сөз бостандығын және ақпарат алу құқығын қорғайды. Азаматтар заң аясында еркін жүріп-тұруға, бірлестіктер құруға және өз пікірін білдіруге құқылы. Алайда бұл құқықтарды пайдалану басқа адамдардың құқықтарына нұқсан келтірмеуі тиіс.
27–34-баптарда еңбек ету, қауіпсіз еңбек жағдайларына ие болу, тынығу, тұрғын үйге қол сұғылмау, жеке меншік, отбасы мен баланы қорғау, әлеуметтік қамсыздандыру, денсаулық сақтау, білім алу және бейбіт жиналыстарға қатысу құқықтары бекітілген. Бұл нормалар азаматтардың лайықты өмір сүруіне жағдай жасауға бағытталған.
35-бап азаматтардың мемлекеттік басқаруға қатысу, сайлау және сайлану, мемлекеттік органдарға өтініш білдіру құқықтарын белгілейді. Ал 36–40-баптарда Конституция мен заңдарды сақтау, мемлекеттік рәміздерді құрметтеу, табиғатты қорғау, салық төлеу, Отанды қорғау және тарихи-мәдени мұраны сақтау міндеттері көрсетілген.
41-бапқа сәйкес, адам құқықтары мен бостандықтары тек заңда көзделген мақсаттар үшін және қажетті шамада ғана шектелуі мүмкін. Бұл талаптар қоғам қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, өзге адамдардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға бағытталған.
Қорытындылай келе, Қазақстан Республикасының Конституциясы адам құқықтары мен бостандықтарын қорғаудың негізгі кепілі болып табылады. Әр азамат өз құқықтарын біліп қана қоймай, заңдарды сақтап, өзге адамдарды құрметтеп, қоғам алдындағы міндеттерін де орындауы қажет. Құқық пен міндеттің қатар жүруі — әділетті әрі қауіпсіз қоғамның маңызды негізі.
